Oyun, çocuklar için bütün duyu organlarını aktif bir şekilde kullandıkları çok önemli bir süreçtir. Bu yüzden çocuklar, çoğu deneyimlerini oyun oynama yoluyla öğrenirler.
Çocuklar, hayatta karşılaştıkları iyi veya kötü deneyimleri oyunlarına dahil ederler.
Gelişimsel açıdan bir çocuk tek başına oyun kurmaya en erken 3 yaş ve sonrasında başlar. Daha erken yıllarda ise; çocuk oyun esnasında ebeveyninin kendisine eşlik etmesine ihtiyaç duyar.
Çocuk için iletişim biçimi olan oyun; onların her türlü isteklerini ve duygularını hatta çevresinde gözlemlediği durumları oyunlaştırarak açığa çıkarmasını sağlar. Kendisiyle baş başa kalan çocuk bu duygularını ve isteklerini oyunu bir araç olarak kullanarak dışa aktarır. Asla unutulmamalıdır ki bu aktivite çocuklar için çok kıymetlidir.
Ayrıca çocuğunuzun isteklerini veya yaşadıklarını oyun sırasında anlatırken çok farklı yöntemler kullandığına da şahit olabilirsiniz. Örneğin; annesinden en sevdiği yemeği yapmasını isteyen bir çocuk eğer olumlu bir cevap almışsa, oyuna oynarken bu sevincini oyuna yansıtabilir. Bir de bu isteğini sert cümlelerle geri çevrildiği düşünülürse, oyuncaklarıyla duygusal bir bağ kuran çocuk, üzüntüsünü ve karşılaştığı durumu bir diyalog halinde sergilemeye başlar. Bu durum çocukların karakter yapısını büyük ölçüde etkiler.
Dolayısıyla çocuğunuzun oynadığı her oyuna, fark etmeden ya da isteyerek yaptığınız davranışların yansıdığını unutmamalısınız.
Çocukların yaş gelişimine uygun oyunlardan bahsedersek:
0-3 Ay
Bu sıralarda bebeğiniz dokunabildiği veya tutabildiği cisim ve oyuncaklara ilgi göstermeye de başlayabilir. Hafif, elle kavranması kolay, yutulamayacak kadar büyük ve sivri köşeleri olmayan oyuncaklar seçin. Bunlara örnek olarak ciltli ve resimli kitaplar, yumuşak bloklar, tahta ve plastik kaşıklar, ölçme kaplarını, pelüş oyuncaklar, çıngıraklar, toplar ve öten oyuncakları verebiliriz. Oyuncaklar güvenli olduğu sürece, yaratıcılığınıza sınır tanımayın ama bebeğin ağzını ve burnunu kolayca kapatıp nefessiz kalmasına neden olabilecek parlak ambalaj kâğıtlarından veya naylon torbalardan uzak durun.
3-6 Ay
Elinize bir oyuncak alın ve bebeğin eline de bir oyuncak verin. Oyuncağı bir elinizden diğerine geçirin ve bebeğin de yapmasına yardımcı olun ona gösterin. Bir süre sonra bebek de oyuncağı bir elinden diğerine geçirerek sizi taklit edecek. Bebeği sırtı size dönük olacak şekilde kucağınıza alın ve bir aynanın önüne geçin. Gördüğü kişinin kendisi olduğunu ona söyleyin, aynadaki yansımasını incelemesine fırsat verin. Bebek aynada aynı zamanda sizi de görünce heyecanlanır. Bebekle dışarıda gezintilere çıkmak ve etrafı tanıtmak bu ayda başlanabilecek etkinliklerden birisidir. Etrafında gördüğü ve daha çok ilgilendiği nesneler ile ilgili daha uzun konuşmak, bu nesnelere mümkünse bebeğin dokunmasını ve ne işe yaradıklarını görmesini sağlamak bebeğin çevresini keşfetmesine yardımcı olur.
Bebeğinizle karşılıklı oturun. Birbirinizin yüzüne bakın. Bebeğiniz güldüğünde siz de gülün, siz güldüğünüzde o da gülecek. Daha sonra farklı yüz ifadeleri yapın bebeğiniz bu ifadeleri de taklit etmeye başlayacak. Mama sandalyesinde oturabilmeye başlayan bebeğin önüne ilgisini çeken oyuncaklar koyun, bebek kendi kendine oynamayı ve kendini oyalamayı öğrenecek.
6-9 Ay
Bu aylarda bebek oyun halısı üzerine uzatılabilir ve bebeğin bakım verenin üzerine tırmanması için fırsat sunulabilir. Oyun sırasında kurduğunuz fiziksel temas ve eğlence sayesinde bebeğinizle olan güvenli bağınızı güçlendirebilirsiniz.
Yatar pozisyondayken bebeğinizi bacaklarınızın üzerine yatırarak onunla esneme hareketleri yapabilirsiniz.
Bebeğinizi yan, yüz üstü, sırt üstü gibi farklı pozisyonlarda yatırabilirsiniz. Her seferinde çevresine farklı oyuncaklar/nesneler yerleştirebilir ve bebeğinizin bu nesneleri farklı açılardan görmesini sağlayabilirsiniz.
Tuvalet kâğıdı ya da yumuşak blok kullanarak kule yapabilirsiniz. Bebeğiniz için bu kuleyi yıkmak harika bir eylem olacaktır, bu sayede sebep-sonuç ilişkisini gözlemlemesine destek olabilirsiniz.
Bebeğiniz bu dönemde yeni yeni oturmaya başlıyorsa, oturduğu zamanlarda eline ses çıkaran bir oyuncak verebilirsiniz. Bu oyuncağı bir elinden diğerine geçirebilmesi için onu cesaretlendirebilirsiniz.
0-1 Yaş
Çocuğun tüm vücudunu ve tüm duyularını (Koklama, tatma, dokunma, duyma ve görme) kullanmaları gerekir. Tekrarı olan ve dokunsal oyunları sevebilirler.
1-2 Yaş
Bu yaş aralığındaki çocuklar yemekle ve kendisi ile oynar. Kelimeler ve seslerle ilgili oyunları severler.
Büyük kasları ile ilgili oyunlar (Koşma, yürüme), Küçük kaslarla ilgili oyunlar (İnşa etme). Fiziksel araştırmalar yaparlar; (İtme/çekme, saklanma/arama, yukarıda/altında). Saklambaç, güreşme, yuvarlanma, bireysel oyun ve yanında oynayanları izleme. Taklit oyunları, rol oynama ve durumları taklit etme oyunları oynamaya başlarlar.
3-4 Yaş
Bu yaş aralığındaki çocuklar kum, su, oyun hamuru, boyalar, kelimeler, hikayeler ve müzikle ilgili oyunlar oynarlar. Koşma, zıplama, dans etme, top oynama, çizme, inşa oyunları, yapboz, kovalamacalar gibi oyunlarla ilgilenebilirler.
5-12 Yaş
Yaratıcı sanat çalışmaları, müzik, kitaplar, hikâyeler ve evcil hayvanlar bu yaş aralığındaki çocukların ilgisini daha çok çeker. Kurallı oyunlar, jimnastik ve spor, dikiş ve inşa etme, yazma, Uzun süreli sosyodramatik oyunlar planlar ve oynarlar. (Av-avcı, düğün, öğretmencilik…) Bu yaş çocukları çok hareketlidirler. Özellikle bahçe etkinliklerinde kaslarını, kullanacakları oyunları seçerler.
İp atlama, merdivenden koşarak çıkma, araba itme, sallanmalar, hoplamalar, atlamalar ve saklambaç oyunları bu gruptadır. Kız çocuklar evcilik, komşuculuk, okulculuk, doktorculuk gibi oyunlar oynar. Anne olup bebek bakmayı çok severler. Büyüklerle iş yapmaya özenirler. Erkek çocuklar ise, genellikle, uçak, füze, tren, gemi, oyuncaklarını ve resimlerini severler. Kovboyculuk, savaşçılık, çeşitli meslek oyuncakları, koşmaca ve top oyunlarını oynarlar. Domino, resimli bulmaca ve öğretici oyunlarla oynamaktan zevk alırlar.
Asılabilen büyük yazı tahtası, tebeşir, boya kalemleri, sulu boyalar, resim defterlerine karşı ilgileri fazladır. Dışarıda oynamak işlediklerinde tercih ettikleri ve ilgi duydukları oyuncaklar, üç tekerlekli bisikletler, pedallı küçük oto, allama ipi, topaç, uçurtma ve bahçe için halkalardır.
12 Yaş ve üstü
Bu yaş ve üzerindeki çocuklar; yaratıcı sanatlar, sevmek, pişirmek, aile olma gibi yetişkin rollerini test ettikleri oyunlar oynarlar. Spor türleri, hobiler ilgilerini çeker. Özellikle kurallı oyunlar oynamayı severler.
|
|
Ebeveynlerin çocuklarla birlikte oyun oynamalarının öneminden bahsedersek;
Çocuğun hayal dünyasına girebilmek için oyun çok büyük bir araçtır.
Bir annenin çocuğunu sadece sevmesi yeterli değildir, bunu somut olarak da çocuğuna göstermesi ve hissettirmesi gerekir. Oyun esnasında çocukla anda kalmak, hissettiği tüm duygulara eşlik etmek, çocuk ve ebeveyn arasındaki duygusal bağı güçlendirir.
Oyun esnasında ebeveynin çocuğuyla vakit geçirmesi ve onun yönlendirmelerine uyması çocuğun öz güvenini ve karar verme becerisini geliştirmesine yardımcı olur. Oyun oynamanın çocuk için daha birçok yararları bulunmaktadır. Örneğin; bilişsel açıdan gelişim, konuşma biçiminde gözle görülür bir düzen, odaklanmayı arttırır, hayal gücünü genişletir, ruhsal yönden rahatlama sağlar vb.
Çocukluk döneminin ileriki yaşlara olan etkisi düşünüldüğünde, ebeveynlerle oyun oynamak akıllarda kalıcı güzel anıların birikmesini sağlar.
! Çocuğun oyun esnasında rol dağıtımına ve yönlendirmesine ebeveynler fırsat vermelidir.
Ebeveynlerin çocuklarla oyun oynarken dikkat etmeleri gerekenler:
- Çocuk oyun oynarken ebeveynin ona soracağı sorular sonrasında tercihi tamamen çocuğa bırakmalıdır. Bu da çocuğun oyunu yönetme fırsatı bulmasını sağlar.
- Çocuk oyun kurarken müdahale edilmemeli. Oyun esnasında zorlanmamalı. Açıklayıcı sorular sorulmalı. Örnek bir diyalog; bu hayvanın kaç bacağı var? Kırmızı araba garaja mı giriyor? Özellikle ebeveynle birlikte oyun oynamak çocukla olan iletişimi güçlendirir, çocuk kendini değerli hisseder.
- Ebeveyn oyun esnasında başka şeylerle değil çocuğun yaptıklarıyla ilgilenmelidir.
! Çocuklar oyun oynarken kontrolün kendilerinde olmasına izin verilmelidir.
Ebeveynlerin oyun oynarken yaptıkları hatalar:
- Bazı ebeveynler farkında olmadan oyun esnasında her zaman liderlik rolünü üstlenirler, çocuğa olması gerektiğinden fazla yönlendirmelerde bulunarak, bireyselleşmesine izin vermezler. Bu davranış çocuğun ebeveyne bağımlı hale gelmesine neden olur. Çocuk tek başına kaldığında yeni fikirler üretmekte zorlanır ve serbest şekilde oyun kurgulamakta problem yaşayabilir. Yalnız başına oynamakta zorlandığında ise; oyun esnasında mutlaka bir ebeveynin desteğine ihtiyaç duyar.
! Ebeveynler, çocuğa oyun esnasında kendini yeterli hissetmesine destek olmalıdırlar.